Alles over energie in Brussel. Een initiatief van Sibelga
nl menu
Logo energids

Elektromagnetische velden en straling, wat is dat precies?

Laatst bijgewerkt op 28 september 2020

Huishoudtoestellen, computers, mobiele telefoons, microgolfovens, haardrogers, gsm(-antennes), elektriciteitslijnen: zowat overal om ons heen zijn er apparaten die elektromagnetische velden en straling uitzenden.

Tegenwoordig heeft men de mond vol over de komst van het 5G-netwerk en de slimme meter. Toch waren wij ook voordien al voortdurend blootgesteld aan elektromagnetische velden en straling.

Deze fenomenen deden zich trouwens al voor op onze planeet nog voor er sprake was van menselijke technologie. Het elektromagnetisch veld van de aarde, uv-stralen van de zon, het licht of de bliksem zijn allemaal natuurlijke uitingen van velden en stralingen.

Hoe ontstaat een elektromagnetisch veld?

Om het kort samen te vatten : een elektromagnetisch veld is het resultaat van de combinatie van een elektrisch en een magnetisch veld.

Elektrisch veld = potentiaalverschil tussen elektrische ladingen

Denk even terug aan de fysicalessen op school: contact tussen elektrische ladingen zorgt voor een onderlinge interactie. Afhankelijk van de aard, stoten ze elkaar af of trekken ze elkaar aan. Dat aantrekkings- of afstotingseffect doet een elektrisch veld ontstaan. Dit wordt uitgedrukt in volt per meter (V/m).

Elektrische velden komen in de natuur voor (bij onweer komt dat zichtbaar tot uiting!), maar worden ook opgewekt door onze elektrische apparaten. Zo genereert elke geleider een elektrisch veld zodra hij onder spanning komt te staan.

Een voorbeeld uit het dagelijkse leven: een stofzuiger die wordt aangezet, genereert een elektrisch veld, zelfs al wordt die niet gebruikt. Hoe hoger de spanning van een apparaat, hoe sterker het elektrisch veld dat wordt gegenereerd.

Magnetisch veld = elektrische ladingen in beweging

Een magnetisch veld (uitgedrukt in Microtesla of µT) ontstaat dan weer wanneer er een stroom circuleert en de elektrische ladingen bewegen.

We halen opnieuw het voorbeeld van de stofzuiger aan: er ontstaat een magnetisch veld op het ogenblik dat de stofzuiger werkt en de stroom circuleert. Hoe hoger de hoeveelheid overgedragen stroom (de stroomsterkte, uitgedrukt in ampère), hoe sterker het magnetisch veld.

Samengevat

  Elektrisch veld Magnetisch veld
Gegenereerd door: Een potentiaalverschil tussen elektrische ladingen Elektrische ladingen in beweging
Uitgedrukt in: Volt/meter Microtesla
Wordt sterker met: De spanning Het aantal ampère

Welke elektromagnetische velden zijn er om ons heen?

Het ene elektromagnetische veld is het andere niet. Zo bijvoorbeeld zal het elektromagnetische veld dat door een elektrisch huishoudapparaat wordt opgewekt, andere eigenschappen en zelfs andere effecten hebben dan een elektromagnetisch veld dat opgewerkt wordt door een radiografietoestel dat met x-stralen werkt.

De klassering van elektromagnetische velden gebeurt algemeen gesproken volgens twee onderling afhankelijke criteria:

  • hun frequentie: het aantal schommelingen of de golfcyclus per seconde
  • hun golflengte: de afstand tussen een punt van een golf en het corresponderende punt op de volgende golf

Hoe hoger de frequentie, hoe korter de golflengte. En omgekeerd.

© Elia
Het elektromagnetisch spectrum toont de verschillende types elektromagnetische velden gaande van de laagste frequentie en hoogste golflengtes, tot de hoogste frequenties en kortste golflengtes. 

Niet-ioniserende stralen (lage en intermediaire frequentie)

Helemaal links in het spectrum, bevinden zich de hoogspanningslijnen,elektrische apparaten, televisie, radio, microgolfoven, radar en gsm en de infraroodstralen die zgn. ‘niet-ioniserende’ elektromagnetische velden opwekken.

Met andere woorden, hun frequentie is laag (onder de drempel van 1015 Hz) en de energie die ze transporteren is ontoereikend om de moleculaire verbindingen te doorbreken en ionen te produceren (vandaar hun naam).
Ook het zichtbaar licht valt onder die categorie. UV hoort thuis in de marge tussen elektromagnetische velden en ioniserende straling.

Ioniserende stralen (hoge frequentie)

Bij zeer hoge frequentiesdaarentegen, planten de elektromagnetische velden zich voort in de vorm van een golf, tegen lichtsnelheid. We spreken dan van straling. Die stralen transporteren een hoeveelheid energie die zo hoog is dat ze de chemische verbindingen tussen de moleculen kunnen doorbreken en dus schade aan levende cellen kunnen toebrengen.

Enkele voorbeelden: bepaalde ultraviolette stralen, x-stralen, gammastralen ... Die kunnen van natuurlijke (zon, radioactieve substanties ...) of artificiële oorsprong (apparaat met x-stralen, uv-lamp ...) zijn.

Zijn elektromagnetische velden gevaarlijk?

Wat de niet-ioniserende elektromagnetische velden betreft, is er nog geen consensus onder wetenschappers over de eventuele effecten ervan op de gezondheid.

Bepaalde studies op basis van statistische rapporten, stippen echter een verhoogd risico op kanker aan bij langdurige blootstelling aan elektromagnetische velden met lage frequentie die worden uitgestuurd door hoogspanningslijnen, in het bijzonder voor kinderen. Tot op vandaag kon er echter nog geen duidelijk verband tussen oorzaak en effect worden aangetoond.

Om aanvaardbare normen en drempels te bepalen, gaan we dus uit van een voorzorgsprincipe.

In Brussel bedraagt de blootstellingsnorm voor de straling van zendantennes op alle openbare plekken en op elk moment 0,096 W/m2 of 6 Volt per meter (6 V/m), bij de referentiefrequentie van 900 MHz. Dat is meer dan in Vlaanderen en Wallonië en maakt de Brusselse nrm zelfs tot een van de strengste ter wereld (50 keer strenger dan de aanbeveling van de Wereldgezondheidsorganisatie) .

Ter vergelijking, wanneer u telefoneert met een gsm bent u blootgesteld aan een elektrisch veld dat 10 maal hoger ligt, ongeveer 50 tot 60 V/m! M.a.w. zelfs indien u vlakbij een antenne woont, bent u met de Brusselse norm minder sterk blootgesteld dan wanneer u telefoneert met uw gsm.

Lees meer over de geldende normen in Brussel.

Mis onze nieuwe tips niet

Schrijf je in op onze nieuwsbrief en krijg maandelijks praktische energieweetjes.

Wij gebruiken je e-mailadres enkel voor onze nieuwsbrief. Beloofd! Lees er alles over in ons privacybeleid.

Vond u dit artikel nuttig?
Hoe kan dit artikel beter volgens u?

Wij gebruiken je e-mailadres enkel voor onze nieuwsbrief. Beloofd! Lees er alles over in ons privacybeleid.

Tips om energie te besparen!

Wij gebruiken je e-mailadres enkel voor onze nieuwsbrief. Beloofd! Lees er alles over in ons privacybeleid.