Hoe bescherm ik mijn apparaten tegen spanningsschommelingen?

Iedereen kent het fenomeen van een flikkerende lamp in de woonkamer. Dit fenomeen, ook wel 'flicker' genoemd, wordt veroorzaakt door spanningsschommelingen in het elektriciteitsnet. Over het algemeen is dit niet hinderlijk. Je netbeheerder beperkt de effecten ervan door middel van beveiligingen.

Maar de situatie verandert. Hernieuwbare energiebronnen, die soms onregelmatig zijn, kunnen overspanning veroorzaken. Apparaten die veel stroom verbruiken, zoals laadpalen of warmtepompen, kunnen op hun beurt onderspanning veroorzaken. Dit alles maakt het moeilijker om de stabiliteit van het net te garanderen.

Gelukkig zijn er verschillende aanvullende oplossingen om uw apparaten tegen deze schommelingen te beschermen. Voor maximale veiligheid wordt meestal een 'cascade'-aanpak gebruikt 
 

Dit is de eerste verdedigingslinie. Overspanningsbeveiligingen (ook wel SPD's genoemd, Surge Protective Devices) worden rechtstreeks in je elektriciteitsbord geïnstalleerd. Ze lijken op klassieke stroomonderbrekers, maar hebben specifieke visuele kenmerken.

Ze nemen doorgaans de ruimte in van 2 stroomonderbrekers voor een eenfasige installatie en 4 voor een driefasige installatie. Het centrale deel kan vaak worden verwijderd om te worden vervangen na een blikseminslag, zonder dat de hele bedrading hoeft te worden gedemonteerd.

Aan de voorkant zit een klein gekleurd venster: groen (alles is in orde, het apparaat beschermt) of rood (de cartridge moet worden vervangen).

Er zijn verschillende soorten bliksembeveiligingen, afhankelijk van het feit of uw gebouw al dan niet over een bliksemafleider beschikt.

• Type 1: Onmisbaar als je gebouw een bliksemafleider heeft. Deze beschermt tegen zeer krachtige directe blikseminslagen.
• Type 2: Dit type wordt het meest gebruikt in woningen. Het beschermt tegen indirecte overspanningen (blikseminslag in de buurt) en spanningsschommelingen in het netwerk.
• Type 1+2: Er bestaan gecombineerde modellen om de installatie te vereenvoudigen.

Deze apparaten beschermen je aangesloten apparaten afzonderlijk. Ze vormen een aanvulling op de bliksembeveiliging van het schakelbord, maar vervangen deze niet in geval van een zware inslag.

Controleer hun absorptievermogen

Vertrouw niet op de fysieke grootte van het object om het beschermingsvermogen te bepalen. Een hoogwaardige stekkerdoos kan veel beter beschermen dan een goedkope individuele stekker.

Controleer de energie-index op de verpakking:

• Instapmodel (< 500 joule): Beschermt tegen dagelijkse microspanningspieken (netstoringen). Geschikt voor kleine huishoudelijke apparaten.
• Middenklasse (500 tot 1500 joules): Biedt serieuze bescherming tegen indirecte overspanningen. Ideaal voor standaard tv's en computers.
• Hoogwaardig (> 2000 joules): Kan grote en herhaalde spanningspieken opvangen. Aanbevolen voor zeer dure apparatuur of gebieden waar het netwerk onstabiel is.

Andere tips om de juiste keuze te maken

• Controleer of er aarding aanwezig is: geen van deze apparaten werkt zonder een goede aarding.
• Let op het lampje "Protected": de interne onderdelen van stekkerblokken slijten bij elke kleine stroomstoot die wordt geabsorbeerd. Als het lampje uitgaat, is de bescherming niet meer werkzaam (ook al stroomt er nog steeds stroom).
• Geef de voorkeur aan bekende merken: voor kritieke apparatuur kan je het beste kiezen voor gespecialiseerde merken (Eaton, APC, Schneider Electric, Legrand).

Bliksem slaat niet alleen in op elektriciteitskabels, maar kan ook via datakabels binnenkomen.

• RJ45/ADSL-bliksembeveiliging: beschermt je internetbox en vaste telefoon tegen overspanningen via de telefoonlijn.
• Coaxiale bliksembeveiliging: wordt geïnstalleerd tussen de antenne (of schotelantenne) en de televisie om te voorkomen dat bliksem via de antennekabel naar beneden komt.

Je woning is aangesloten op het laagspanningsnet, dat stroom levert met een spanning van 230 volt. 

Om storingen of schade aan elektrische apparaten te voorkomen, zijn er normen die de afwijking van deze spanning beperken. Elektrische apparaten zijn normaal gesproken ontworpen om binnen deze grenzen correct te functioneren.

Om ervoor te zorgen dat je apparatuur bestand is tegen deze schommelingen, moet je bij de aankoop letten op apparaten met de CE-markering. Deze markering garandeert dat ze voldoen aan de Europese veiligheidsnormen.

Speciaal geval: het uitvallen van omvormers

Deze naleving van de limieten is des te duidelijker als je je eigen elektriciteit produceert met zonnepanelen. Bij een hoge injectie in het net kan de spanning stijgen.

Als de spanning van het distributienetwerk de drempel van 253 volt overschrijdt, schakelt de zonne-omvormer van uw zonnepanelen automatisch uit. Dit wordt een ‘uitvallen’ genoemd. Deze beveiliging wordt geactiveerd om uw installatie en het net te beschermen tegen een te hoge overspanning.

In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, kan een onderspanning (spanningsdaling onder de standaard 230 V) even verwoestend zijn als een overspanning.

• Voor motoren: Elektromotoren zijn ontworpen om een bepaald "werk" (koppel) te leveren. Als de spanning daalt, moet de motor dit compenseren door meer stroom op te vragen om zijn vermogen te behouden. Deze extra stroomsterkte zorgt ervoor dat de wikkelingen abnormaal warm worden.
• Voor elektronica: Moderne apparaten maken gebruik van geavanceerde schakelende voedingen. De voeding van het apparaat zal proberen de interne spanning te regelen ondanks de zwakke netspanning. Dit belast de condensatoren en transistors boven hun verwachte limieten, waardoor hun levensduur drastisch wordt verkort.